Dlaczego w ciąży pojawiają się żylaki?

Częstość występowania żylaków u kobiet w ciąży w niektórych badaniach sięga około 40%.

Patogeneza żylaków w ciąży jest wieloczynnikowa i obejmuje kilka mechanizmów oddziałujących na układ żylny:

• Wzrost objętości krwi – pod koniec III trymestru ciąży objętość osocza jest średnio o około 48% większa niż poza ciążą, co zwiększa obciążenie układu żylnego.
• Wpływ hormonów – progesteron zmniejsza napięcie mięśni gładkich ściany żylnej, a estrogeny zwiększają jej podatność na rozciąganie, przez co naczynia żylne mogą łatwiej się poszerzać.
• Ucisk powiększającej się macicy – rozwój płodu może utrudniać odpływ krwi przez żyły biodrowe i żyłę główną dolną.
• Indywidualna predyspozycja – znaczenie mają wcześniejsze żylaki, obciążenie rodzinne oraz liczba przebytych ciąż.

Wraz z poszerzaniem się żyły jej zastawki mogą przestać prawidłowo się domykać. Prowadzi to do refluksu żylnego, czyli cofania się krwi, które zwiększa ciśnienie żylne i sprzyja dalszemu poszerzaniu żyły u kobiet w ciąży.

W okresie ciąży zmiany w układzie żylnym mogą nasilać się wraz z jej rozwojem. W badaniu obejmującym pierworódki od II do III trymestru stopniowo zwiększały się średnica żył i czas zamykania zastawek. U większości badanych parametry wróciły do wartości wyjściowych w ciągu 3 miesięcy po porodzie. Zmiany obecne jeszcze przed zajściem w ciążę mają mniejszą skłonność do regresji.

Żylaki należy odróżnić od zakrzepicy. Ciąża fizjologicznie zwiększa krzepliwość krwi, jednak sama nadkrzepliwość nie jest przyczyną powstawania żylaków.

Jak rozpoznać żylaki w ciąży? Objawy

Często pierwszym sygnałem są widoczne pod skórą zmiany naczyniowe na nogach. Z czasem mogą dołączyć objawy żylaków związane z zastojem krwi w kończynach dolnych.

Najczęściej obserwuje się:

• Żylaki właściwe – poszerzone, kręte i wypukłe żyły o niebieskim, granatowym lub fioletowym zabarwieniu.
• Żyły siatkowate – drobniejsze naczynia tworzące pod skórą charakterystyczną sieć.
• Teleangiektazje – tzw. pajączki naczyniowe, czyli cienkie czerwone lub fioletowe naczynia śródskórne.

Żylakom mogą towarzyszyć objawy niewydolności żylnej nasilające się po długim staniu, siedzeniu lub pod koniec dnia:

• uczucie ciężkości i zmęczenia nóg,
• ból, rozpieranie lub pulsowanie w obrębie kończyn,
• obrzęk kostek i podudzi, zwykle nasilający się wieczorem,
• nocne kurcze mięśni łydek,
• świąd, pieczenie lub mrowienie skóry,
• tkliwość w przebiegu poszerzonej żyły.

Sam obrzęk kończyn dolnych nie oznacza niewydolności żylnej w ciąży. W jednym z badań zdrowych pierworódek występował u 20% kobiet w II trymestrze i 55% w III trymestrze, bez wyraźnego związku z refluksem żylnym. Obrzęki obu nóg mogą więc wynikać z fizjologicznych zmian zachodzących w organizmie kobiet w ciąży.

Przebarwienia, wyprysk żylny, stwardnienie skóry lub owrzodzenia (rany) mogą świadczyć o bardziej zaawansowanej przewlekłej chorobie żylnej i częściej dotyczą pacjentek, u których problem występował już przed ciążą.

Żylaki mogą pojawiać się również poza kończynami dolnymi. W obrębie sromu mogą powodować uczucie pełności, rozpierania, świąd, ból lub dyskomfort podczas współżycia.

Sam wygląd naczyń nie pozwala ocenić pracy zastawek ani obecności refluksu żylnego. Przy nasilonych lub nietypowych objawach lekarz może zalecić USG Doppler w celu oceny przepływu krwi w żyłach.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Wizyta u lekarza flebologa lub chirurga jest wskazana, gdy żylaki lub dolegliwości:

• są nasilone,
• szybko narastają,
• mają nietypowy charakter,
• utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Pilnej oceny wymagają:

• nagły, jednostronny obrzęk nogi z bólem, tkliwością, zaczerwienieniem lub ociepleniem skóry (podejrzenie zakrzepicy żył głębokich),
• silny ból i stwardnienie żylaka, zwłaszcza przy podejrzeniu zapalenia żył powierzchownych lub zakrzepicy powierzchownej,
• krwawienie z poszerzonej żyły,
• nagła duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel lub krwioplucie, które mogą wskazywać na zatorowość płucną i wymagają natychmiastowej pomocy lekarskiej. Wówczas nie zwlekaj i dzwoń na 112!

Zakrzepica żylna u kobiet w ciąży i połogu pozostaje stosunkowo rzadka, ale potencjalnie groźna. W ciąży i pierwszych 6 tygodniach po porodzie występuje u około 1–2 na 1000 kobiet, dlatego objawów alarmowych nie należy przypisywać automatycznie żylakom.

W przypadku nowych lub nasilających się dolegliwości warto poinformować również ginekologa prowadzącego ciążę.

Jak leczyć żylaki w ciąży?

Leczenie żylaków w czasie ciąży ma przede wszystkim charakter zachowawczy. Zabiegów zamykających lub usuwających niewydolne żyły zasadniczo nie wykonuje się w tym okresie. Wyjątek stanowią szczególne sytuacje kliniczne. Takie postępowanie zalecają również wytyczne NICE.

Podstawowym celem jest ograniczenie zastoju żylnego i zmniejszenie dolegliwości. W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zalecić:

• kompresjoterapię – dostępne są m.in. podkolanówki, pończochy i rajstopy uciskowe; noszenie podkolanówek lub dłuższych wyrobów dobranych przez lekarza może zmniejszać obrzęk i uczucie ciężkości nóg,
• regularna aktywność fizyczna – praca mięśni łydki wspomaga odpływ krwi z kończyn dolnych,
• ograniczenie długiego stania i siedzenia – pomaga zmniejszyć zastój i ograniczać wzrost ciśnienia żylnego w kończynach dolnych,
• odpoczynek z uniesionymi nogami – ułatwia odpływ krwi z kończyn,
• leczenie farmakologiczne lub miejscowe wyłącznie po konsultacji z lekarzem – bezpieczeństwo leków w ciąży zależy od substancji i wskazania.

Po porodzie zwykle obserwujemy zmniejszenie się części zmian wraz z normalizacją warunków przepływu żylnego. Jeśli jednak żylaki utrzymują się po ciąży, po ocenie układu żylnego można dobrać odpowiednią metodę leczenia.

W Smart Medica stosujemy m.in.:

• laserowe leczenie żylaków EVLT – zamknięcie niewydolnego pnia żylnego od wewnątrz,
• skleroterapię piankową – zamknięcie wybranych żylaków za pomocą środka obliterującego,
• miniflebektomię – usunięcie żylaków żył powierzchownych przez niewielkie nacięcia,
• laserowe zamykanie pajączków naczyniowych – stosowane w przypadku drobnych zmian powierzchownych.

Jak ograniczać zastój żylny i dolegliwości związane z żylakami w ciąży?

Żylakom w ciąży nie zawsze można zapobiec. Można jednak ograniczać czynniki, które dodatkowo zwiększają obciążenie układu żylnego.

W codziennej profilaktyce warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• Kontrola przyrostu masy ciała – przyrost masy ciała powinien być zgodny z zaleceniami dla danej ciąży i BMI sprzed ciąży.
• Pozycja podczas odpoczynku – w zaawansowanej ciąży leżenie na lewym boku może zmniejszać ucisk macicy na żyłę główną dolną i ułatwiać powrót żylny.
• Unikanie przegrzewania – wysoka temperatura rozszerza naczynia i może nasilać uczucie ciężkości oraz obrzęki.
• Wygodne obuwie i luźna odzież – szczególnie gdy pod koniec ciąży pojawia się fizjologiczny obrzęk stóp i kostek.

Profilaktyka powinna być dostosowana do przebiegu ciąży i indywidualnych czynników ryzyka choroby żylnej.

Więcej praktycznych zasad opisujemy również w poradniku: jak zapobiegać żylakom kończyn dolnych.

FAQ

Czy żylaki w ciąży pojawiają się u każdej kobiety?

Nie. Przyszłe mamy nie są jednakowo narażone na żylaki. Ryzyko zależy m.in. od predyspozycji genetycznych, wcześniejszych żylaków, liczby ciąż i stylu życia.

Czy żylaki po ciąży znikają?

Część żylaków, które pojawiły się dopiero w ciąży, może zmniejszyć się w ciągu kilku miesięcy po porodzie. Zmiany obecne wcześniej częściej utrzymują się i mogą wymagać leczenia.

Czy żylaki w ciąży są groźne?

Najczęściej nie stanowią bezpośredniego zagrożenia, ale mogą powodować ból, obrzęki i nasilać niewydolność żylną. Pilnej oceny wymagają nagły jednostronny obrzęk, silny ból, zaczerwienienie lub duszność.

Czy w ciąży można zrobić badanie USG Doppler?

Tak. USG Doppler jest badaniem nieinwazyjnym i może być wykonywane w ciąży. Pozwala ocenić przepływ krwi, drożność żył i pracę zastawek żylnych.

Czy żylaki w ciąży przesądzają o sposobie porodu?

Same żylaki kończyn dolnych zwykle nie przesądzają o sposobie porodu. Decyzję dotyczącą przebiegu ciąży i porodu, w tym porodu drogami natury lub cięcia cesarskiego, podejmuje zespół prowadzący ciążę na podstawie pełnej sytuacji położniczej.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. 

Źródła i materiały dodatkowe

Aguree S., Gernand A.D., Plasma volume expansion across healthy pregnancy: a systematic review and meta–analysis of longitudinal studies, BMC Pregnancy and Childbirth, 2019;19:508. DOI: 10.1186/s12884-019-2619-6.

Asbeutah A.M., Al–Azemi M., Al–Sarhan S., Almajran A., Asfar S.K., Changes in the diameter and valve closure time of leg veins in primigravida women during pregnancy, Journal of Vascular Surgery: Venous and Lymphatic Disorders, 2015;3(2):147–153. DOI: 10.1016/j.jvsv.2014.09.005.

Gardenghi L.A., Dezotti N.R., Dalio M.B., Joviliano E.E., Piccinato C.E., Gestational lower limb edema and venous reflux in healthy primigravidae, International Angiology, 2017;36(6):569–573. DOI: 10.23736/S0392-9590.17.03865-2.

Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG), Diagnosis and treatment of venous thrombosis in pregnancy and after birth, Patient Information, 2015.

Karaś R., Lepich T., Spyra R., Bajor G., Żylaki kończyn dolnych u kobiet w ciąży, Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne, 2024;18(3):75–80. DOI: 10.5114/.2024.144113.

Podolak-Dawidziak M., Krasiński Z., Urbanek T., Undas A. i wsp., Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – profilaktyka, rozpoznawanie i leczenie. Wytyczne polskie – aktualizacja 2025, Medycyna Praktyczna, 2025; wydanie specjalne 1:1–120.

Małek G., Nowicki A., Standardy badań ultrasonograficznych Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego – aktualizacja. Badanie żył kończyn dolnych, Journal of Ultrasonography, 2014;14(58):287–296. DOI: 10.15557/JoU.2014.0029.

Szewczyk M.T., Jawień A., Cwajda-Białasik J., Cierzniakowska K., Podstawowe zasady kompresjoterapii, Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne, 2009;3(3):89–92.

O autorze

Lek. Antoni Leja – założyciel przychodni specjalistycznej Smart Medica, absolwent I Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Specjalista z zakresu chirurgii ogólnej, proktolog i flebolog. Numer Prawa Wykonywania Zawodu: 3161945.

‍