Szacuje się, że globalna częstość choroby hemoroidalnej wynosi około 26%. Poprzez zwiększenie podaży błonnika, regularną aktywność fizyczną i prawidłowe wypróżnianie można ograniczyć związane z nią ryzyko. W tym artykule wyjaśniamy, jak zadbać o profilaktykę hemoroidów.
Czego dowiesz się z tego artykułu:
Hemoroidy, czyli guzki krwawnicze, są prawidłowymi strukturami naczyniowymi kanału odbytu. Współuczestniczą w jego szczelnym zamykaniu. Hemoroidy wewnętrzne znajdują się powyżej linii grzebieniastej, natomiast zewnętrzne poniżej niej. O chorobie hemoroidalnej mówimy wtedy, gdy dochodzi do ich patologicznego powiększenia lub przemieszczania i pojawiają się objawy hemoroidów, najczęściej jasnoczerwone krwawienie podczas wypróżnienia, wypadanie guzków, świąd albo dyskomfort.
Rozwojowi i nasilaniu choroby mogą sprzyjać przede wszystkim:
Objawów z okolicy odbytu nie należy jednak automatycznie przypisywać hemoroidom. Ból i krwawienie mogą występować również przy szczelinie odbytu, a krwawienie z odbytu bywa objawem m.in. nieswoistych chorób zapalnych jelit lub raka jelita grubego i odbytnicy. Dlatego nawracające albo niewyjaśnione krwawienie wymaga oceny lekarskiej.
Odpowiednia profilaktyka choroby hemoroidalnej opiera się głównie na utrzymaniu prawidłowego rytmu wypróżnień, zapobieganiu twardemu stolcowi oraz ograniczaniu silnego parcia i długiego siedzenia na toalecie.
Błonnik pomaga utrzymać stolec w odpowiedniej konsystencji i ułatwia jego przesuwanie przez jelito. Dzięki temu wypróżnienie wymaga mniejszego wysiłku, a potrzeba silnego parcia pojawia się rzadziej. W profilaktyce choroby hemoroidalnej ma to szczególne znaczenie u osób ze skłonnością do zaparć. Z danych z badań wynika, że błonnik zmniejsza ryzyko utrzymywania się objawów choroby hemoroidalnej o 53%.
Dla osób w wieku 19-65 lat zalecane spożycie błonnika wynosi około 25 g dziennie. Taką ilość mogą dostarczyć np. 2 kromki chleba razowego, jedno jabłko ze skórką, 200 g brokułów oraz 100 g ugotowanej soczewicy.
Błonnik powinno się dostarczać regularnie z różnych grup produktów, ponieważ poszczególne rodzaje błonnika różnią się właściwościami i wpływem na konsystencję stolca.
Jeżeli ma się dietę ubogą w błonnik, jego podaż należy zwiększać stopniowo. Nagłe przejście na dietę wysokobłonnikową może powodować wzdęcia, uczucie pełności i większą produkcję gazów.
Równocześnie należy zadbać o odpowiednią podaż płynów. W przeciwnym razie stolec może pozostać twardy pomimo zwiększonej podaży błonnika.
Nie ma specjalnego zestawu ćwiczeń, który zapobiegałby powstawaniu hemoroidów. Takiego działania nie udowodniono również w przypadku ćwiczeń mięśni dna miednicy, dlatego nie powinno się przedstawiać ich jako swoistej profilaktyki choroby hemoroidalnej. To mit. Spacery, pływanie, jazda na rowerze czy umiarkowany trening mogą natomiast poprawiać pracę przewodu pokarmowego i pomagać osobom ze skłonnością do zaparć. Siedzący tryb życia oznacza z kolei mniej codziennego ruchu, dlatego warto regularnie przerywać długie okresy bez aktywności.
Osobną kwestią jest bardzo duży wysiłek połączony z mocnym parciem i wstrzymywaniem oddechu. Sam trening siłowy nie jest przeciwwskazany, ale przy podnoszeniu dużych ciężarów warto unikać niepotrzebnego, długotrwałego wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej, np. poprzez wstrzymywanie oddechu.
Jeżeli oddanie stolca regularnie wymaga silnego parcia, warto potraktować to jako sygnał, że wypróżnienie nie przebiega prawidłowo. Przyczyną może być zbyt twardy stolec, zaparcie, niewłaściwa dieta, a czasem także zaburzenia samego mechanizmu defekacji.
Nie ma jednej, potwierdzonej naukowo zasady, że na toalecie można siedzieć najwyżej trzy czy pięć minut. Znacznie ważniejsze jest unikanie długotrwałego siedzenia na toalecie bez potrzeby oraz wielokrotnego parcia, gdy stolec nie pojawia się samoistnie. 37,3% użytkowników smartfonów spędzało na toalecie ponad 5 minut, wobec 7,1% osób niekorzystających z telefonu. Ponadto w jednym z badań korzystanie ze smartfona w toalecie wiązało się z 46% większym prawdopodobieństwem choroby hemoroidalnej. Warto więc chodzić do toalety bez tego urządzenia.
Nawracających zaparć nie należy traktować jako niegroźnej niedogodności, jeśli regularnie prowadzą do silnego parcia. Zmiana diety i zwiększenie aktywności często pomagają, ale nie zawsze rozwiązują problem.
Jeżeli zaparcia utrzymują się mimo takich zmian, lekarz może zalecić dalsze postępowanie, np. suplementację błonnika albo leki osmotyczne, w tym makrogole. W części przypadków potrzebna jest również diagnostyka zaburzeń defekacji.
Również przewlekła biegunka nie pozostaje bez znaczenia. Częste oddawanie luźnego stolca może nasilać podrażnienie okolicy odbytu i współwystępować z objawami choroby hemoroidalnej.
W czasie ciąży choroba hemoroidalna występuje częściej. Może dotyczyć nawet 2/3 kobiet w ciąży. Sprzyjają temu zmiany hormonalne, zwiększenie ciśnienia w jamie brzusznej, ucisk powiększającej się macicy oraz większa skłonność do zaparć. Dodatkowym obciążeniem może być poród.
Najważniejsze jest więc zapobieganie twardemu stolcowi i nadmiernemu parciu. Pomaga w tym odpowiednia ilość błonnika, prawidłowe nawodnienie oraz regularna aktywność dostosowana do przebiegu ciąży.
Jeśli mimo tego zaparcia są uporczywe, warto skonsultować się z lekarzem. W ciąży nie należy samodzielnie sięgać po przypadkowe preparaty przeczyszczające tylko dlatego, że są dostępne bez recepty.
Objawowe hemoroidy w ciąży najczęściej leczy się zachowawczo. Bardziej inwazyjne postępowanie rozważa się wtedy, gdy dolegliwości są nasilone, pojawiają się powikłania albo problem utrzymuje się po porodzie.
Leczenie hemoroidów nie zawsze wymaga zabiegu. Łagodne przypadki często reagują na leczenie zachowawcze, a w przypadku hemoroidów o niewielkim nasileniu może wystarczyć zmiana diety, regulacja wypróżnień i ograniczenie parcia. Jeżeli jednak występują nawracające krwawienia, epizody wypadania hemoroidów, ból lub wyraźny dyskomfort, warto zgłosić się do lekarza, najlepiej proktologa.
W Smart Medica w Łazach pod Warszawą wykonujemy konsultacje proktologiczne, podczas których lekarz ocenia przyczynę objawów i stopień zaawansowania choroby. W razie potrzeby badanie może zostać uzupełnione o anoskopię.
Jeżeli leczenie zachowawcze nie wystarcza, w Smart Medica możemy zastosować m.in.:
Dobór metody zależy od stopnia choroby, rodzaju objawów i wyniku badania.
To, co bywa określane jako domowe sposoby na hemoroidy, obejmuje przede wszystkim regulację rytmu wypróżnień, odpowiednie nawodnienie oraz delikatną higienę okolicy odbytu.
Krótkotrwałe leczenie farmakologiczne może łagodzić dolegliwości. Niektóre maści na hemoroidy i czopki łagodzą objawy, takie jak świąd czy pieczenie, choć mają przede wszystkim działanie objawowe. Jeśli preparat zawiera składnik przeciwzapalny, jego działanie przeciwzapalne może zmniejszać miejscowe podrażnienie; preparatów zawierających kortykosteroidy nie należy stosować długotrwale bez zaleceń lekarza.
Obcowska A., Kołodziejczak M. Choroba hemoroidalna – współczesne poglądy na temat etiopatogenezy oraz metod leczenia. Przegląd piśmiennictwa. „Nowa Medycyna” 2016; 23(2): 61–76. doi: 10.5604/17312485.1209445.
Ciesielski P., Kołodziejczak M., Kucharczyk A., Diuwe P. Standardy leczenia choroby hemoroidalnej w Europie i Stanach Zjednoczonych. „Nowa Medycyna” 2021; 28(2): 67–79. doi: 10.25121/NM.2021.28.2.67.
Kołodziejczak M., Sudoł-Szopińska I. Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu choroby hemoroidalnej. „Nowa Medycyna” 2015; 22(1): 28–31. doi: 10.5604/17312485.1154940.
Kołodziejczak M. Jak uniknąć błędu w kwalifikacji do operacji proktologicznej – 7 kluczowych pytań. „Nowa Medycyna” 2024; 31(2): 37–45. doi: 10.25121/NM.2024.31.2.37.
Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy; 2024.
Esmaeilnia Shirvani A., Pakdaman K., Maleki Z. i wsp. Worldwide prevalence of haemorrhoids: a systematic review and meta-analysis. „Annals of Medicine” 2026; 58(1): 2606433. doi: 10.1080/07853890.2025.2606433.
Alonso-Coello P., Guyatt G., Heels-Ansdell D., Johanson J.F., Lopez-Yarto M., Mills E., Zhou Q. Laxatives for the treatment of hemorrhoids. „Cochrane Database of Systematic Reviews” 2005; (4): CD004649. doi: 10.1002/14651858.CD004649.pub2.
Ramprasad C., Wu C., Chang J. i wsp. Smartphone use on the toilet and the risk of hemorrhoids. „PLoS ONE” 2025; 20(9): e0329983. doi: 10.1371/journal.pone.0329983.
Qureshi W., Hoang S., Frye J., Rao S.S.C. AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Treatment of Hemorrhoids: Expert Review. „Clinical Gastroenterology and Hepatology” 2026; 24(7): 1773–1781. doi: 10.1016/j.cgh.2026.04.008.
Gallo G., Martellucci J., Sturiale A. i wsp. Consensus statement of the Italian Society of Colorectal Surgery (SICCR): management and treatment of hemorrhoidal disease. „Techniques in Coloproctology” 2020; 24: 145–164. doi: 10.1007/s10151-020-02149-1.
Lek. Antoni Leja – założyciel przychodni specjalistycznej Smart Medica, absolwent I Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Specjalista z zakresu chirurgii ogólnej, proktolog i flebolog. Numer Prawa Wykonywania Zawodu: 3161945.
