Kolonoskopia budzi obawy głównie z powodu możliwego bólu, krępującego charakteru badania i potrzeby przygotowania jelita. Niepokojące kwestie warto jednak wcześniej omówić z lekarzem – odpowiednie przygotowanie oraz dostępne metody łagodzenia dyskomfortu pomagają bowiem przejść przez badanie bez niepotrzebnego stresu.
Czego dowiesz się z tego artykułu:
Kolonoskopia to badanie endoskopowe, które pozwala dokładnie obejrzeć błonę śluzową odbytnicy i jelita grubego. Lekarz wykorzystuje elastyczny kolonoskop wyposażony w kamerę i źródło światła. Obraz z wnętrza jelita jest wyświetlany na monitorze w czasie rzeczywistym.
Badanie pozwala wykryć zmiany takie jak:
Jakość badania mierzy się tzw. wskaźnikiem ADR (Adenoma Detection Rate, wskaźnik wykrywalności gruczolaków). Wybierając pracownię, warto wiedzieć, że u doświadczonego endoskopisty wskaźnik ten powinien wynosić minimum 25%.
W najnowocześniejszych pracowniach badanie to jest obecnie wspomagane przez sztuczną inteligencję (systemy CADe), która w czasie rzeczywistym "podświetla" na monitorze podejrzane zmiany, pomagając lekarzowi dostrzec nawet płaskie, trudne do zauważenia polipy.
Znaczenie tego badania dobrze pokazują polskie dane epidemiologiczne. W 2023 roku w Polsce odnotowano 19 889 nowych zachorowań na raka jelita grubego – 11 028 u mężczyzn i 8 861 u kobiet. Był to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów w obu grupach.
Badanie może mieć jednocześnie charakter diagnostyczny i zabiegowy. W polskim programie przesiewowym obejmującym 50 148 osób polipy usunięto podczas kolonoskopii u 23,8% badanych. Zaawansowane zmiany nowotworowe lub przednowotworowe stwierdzono u 5,6%, a raka jelita grubego u 0,8% uczestników. Wśród wykrytych w tym badaniu raków aż 40,6% znajdowało się w I stadium zaawansowania. Ma to duże znaczenie, ponieważ rozpoznanie choroby na wczesnym etapie zwiększa szansę na skuteczne leczenie.
Kolonoskopia trwa zwykle około 15-40 minut, jednak czas może się wydłużyć, jeżeli konieczne jest wykonanie dodatkowych czynności.
Podczas badania pacjent najczęściej układa się na lewym boku. Następnie lekarz delikatnie wprowadza kolonoskop przez odbyt do odbytnicy i stopniowo przesuwa go przez kolejne odcinki jelita grubego.
Badanie przebiega etapami:
Samo dotarcie kolonoskopem do końcowego odcinka jelita grubego nie oznacza jeszcze, że badanie zostało wykonane optymalnie. Duże znaczenie ma również jakość oczyszczenia jelita oraz dokładność oglądania błony śluzowej podczas wycofywania aparatu. To właśnie podczas tego etapu lekarz szczegółowo ocenia fałdy i powierzchnię jelita, poszukując także niewielkich lub płaskich zmian.
Jakość przygotowania może zostać opisana w dokumentacji za pomocą Boston Bowel Preparation Scale (BBPS). Ocenia się w niej osobno trzy części jelita w skali od 0 do 3 punktów. Wynik co najmniej 2 punktów w każdym segmencie jest powszechnie uznawany za przygotowanie umożliwiające wiarygodną ocenę jelita.
Podczas procedury można odczuwać rozpieranie, parcie lub przejściowe skurcze brzucha. Ich nasilenie zależy m.in. od anatomii jelita oraz zastosowanej sedacji lub leczenia przeciwbólowego.
Poważne powikłania kolonoskopii przesiewowej występują rzadko. W dużym przeglądzie obejmującym ponad 27,7 mln procedur poważne krwawienie występowało średnio 14,6 razy na 10 000 badań, a perforacja 3,1 razy na 10 000.
W Smart Medica nie wykonujemy kolonoskopii. Nasz lekarz proktolog może jednak zakwalifikować do badania i wskazać pobliską placówkę, w której można je wykonać.
Prawidłowe przygotowanie pozwala dokładnie ocenić błonę śluzową jelita.
Najczęściej przygotowanie obejmuje:
Dla skuteczności przygotowania znaczenie ma nie tylko ilość wypitego preparatu, ale również moment przyjęcia ostatniej dawki. Im dłuższy odstęp między zakończeniem oczyszczania a rozpoczęciem kolonoskopii, tym większe ryzyko ponownego pojawienia się treści jelitowej utrudniającej ocenę błony śluzowej. W badaniach najlepszą jakość przygotowania obserwowano przy odstępie około 3–5 godzin.
Praktyczna wskazówka: wypicie preparatu przez słomkę i uprzednie schłodzenie go w lodówce omija część kubków smakowych na języku, co znacznie ułatwia przyjęcie płynu o nieprzyjemnym smaku.
Nieprawidłowe oczyszczenie może mieć rzeczywiste znaczenie diagnostyczne. W jednym z badań obejmujących osoby z niedostatecznie przygotowanym jelitem wskaźnik gruczolaków niewykrytych podczas pierwszej kolonoskopii wyniósł 42%. Oznacza to, że przygotowanie jelita wpływa bezpośrednio na wiarygodność badania, a nie jedynie na komfort jego przeprowadzenia.
Osoby z chorobami przewlekłymi mogą wymagać indywidualnej konsultacji i zaleceń lekarza dotyczących przygotowania do badania oraz przyjmowania leków. Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwkrzepliwych, przeciwpłytkowych ani przeciwcukrzycowych.
Do najczęstszych wskazań do wykonania kolonoskopii należą:
W ramach programu badań przesiewowych raka jelita grubego finansowanego przez NFZ z bezpłatnej kolonoskopii mogą korzystać osoby w wieku 50–65 lat, a także osoby w wieku 40–49 lat, jeżeli u ich krewnego pierwszego stopnia rozpoznano nowotwór jelita grubego. Program jest przeznaczony dla osób bez objawów sugerujących raka jelita grubego, które nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. Skierowanie nie jest wymagane.
Do przeciwwskazań lub sytuacji wymagających odroczenia badania należą:
Decyzję o wykonaniu kolonoskopii podejmuje lekarz po ocenie stanu zdrowia pacjenta oraz możliwych korzyści i ryzyka związanego z badaniem.
Po kolonoskopii należy:
Po badaniu mogą wystąpić niewielkie wzdęcia lub przejściowe skurcze brzucha, które zwykle szybko ustępują.
Praktyczna wskazówka: silne środki przeczyszczające wypłukują naturalną florę bakteryjną jelit. W pierwszych dniach po badaniu warto więc włączyć do diety naturalne probiotyki (np. kefiry, jogurty, kiszonki), aby odbudować mikrobiom.
Jeżeli podczas badania zastosowano sedację, przez 24 godziny nie należy prowadzić pojazdów, obsługiwać maszyn, pić alkoholu ani podejmować ważnych decyzji wymagających pełnej koncentracji.
Jeśli badanie wykonano bez sedacji i nie przeprowadzano dodatkowego zabiegu, zwykle można wrócić do codziennych aktywności jeszcze tego samego dnia. Po usunięciu polipa lekarz może zalecić czasowe ograniczenie wysiłku fizycznego.
Oczyszczanie jelita trwa zwykle kilka godzin i najczęściej rozpoczyna się dzień przed badaniem. Preparat przeczyszczający często przyjmuje się w dawkach: część wieczorem, a pozostałą część rano przed kolonoskopią.
Kolonoskopia może powodować uczucie rozpierania, skurcze brzucha i przejściowy dyskomfort. W zależności od wskazań medycznych badanie może być wykonane w znieczuleniu miejscowym lub znieczuleniu ogólnym; stosuje się również sedację i leki przeciwbólowe. Sposób postępowania dobiera się z uwzględnieniem bezpieczeństwa i komfortu pacjenta.
Endoskopia przewodu pokarmowego obejmuje różne rodzaje badań. Gastroskopia służy do oceny jego górnego odcinka, natomiast kolonoskopia jelita grubego. Dziedziną medycyny, w której powszechnie wykorzystuje się te metody diagnostyczne, jest gastroenterologia.
Regula J., Rupinski M., Kraszewska E. i wsp. Colonoscopy in Colorectal-Cancer Screening for Detection of Advanced Neoplasia. New England Journal of Medicine. 2006;355:1863–1872. DOI: 10.1056/NEJMoa054967.
Bretthauer M., Løberg M., Wieszczy P. i wsp. Effect of Colonoscopy Screening on Risks of Colorectal Cancer and Related Death. New England Journal of Medicine. 2022;387(17):1547–1556. DOI: 10.1056/NEJMoa2208375.
Kaminski M.F., Thomas-Gibson S., Bugajski M. i wsp. Performance measures for lower gastrointestinal endoscopy: a European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Quality Improvement Initiative. Endoscopy. 2017;49(4):378–397. DOI: 10.1055/s-0043-103411.
Hassan C., East J., Radaelli F. i wsp. Bowel preparation for colonoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline – Update 2019. Endoscopy. 2019;51(8):775–794. DOI: 10.1055/a-0959-0505.
Lin J.S., Perdue L.A., Henrikson N.B., Bean S.I., Blasi P.R. Screening for Colorectal Cancer: An Evidence Update for the U.S. Preventive Services Task Force. Agency for Healthcare Research and Quality. Rockville, 2021.
Didkowska J.A., Wojciechowska U., Irzyk M., Rogalski M., Olasek P., Jawołowska A., Filipek P., Dybek M. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2023 roku. Krajowy Rejestr Nowotworów, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy. Warszawa, 2025.
Lek. Antoni Leja – założyciel przychodni specjalistycznej Smart Medica, absolwent I Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Specjalista z zakresu chirurgii ogólnej, proktolog i flebolog. Numer Prawa Wykonywania Zawodu: 3161945.
